Reislocaties – Christchurch – Victoria Square

Het eerste dat je ziet als je het plein op komt lopen, is Mana Motuhake. Dit is een kunstwerk uit 2018 dat naast het standbeeld van koningin Victoria is opgericht. Het geheel is gemaakt door Ngāi Tahu-meesterbeeldhouwer Fayne Robinson en bestaat uit 2 identieke waka-sculpturen van 4,75 meter hoog. Dit symboliseert het partnerschap tussen de Kroon en Ngāi Tūāhuriri als ondertekenaars van Te Tiriti o Waitangi. In elke waka staan 3 voorouders die verbonden zijn met de ondertekenaars van Kemps Akte uit 1848. Robinson ontwierp de figuren zo dat hun blik samenvalt met die van koningin Victoria, als symbool voor een gedeeld doel en gelijkwaardigheid. Het kunstwerk bevat daarnaast verwijzingen naar handel, voedselverzameling, rivierwerk, het historische landschap en de soevereiniteitsvlag uit die periode.

Dan zien we de Nga Pou | Riri Eiwa, een grote tegel met een bijzonder patroon. Dit kunstwerk maakt deel uit van Ngā Whāriki Manaaki, een reeks van 13 weefpatronen langs de rivierpromenade van Christchurch. Na de aardbevingen kregen Ngāi Tahu-kunstenaars de kans om hun verhalen en waarden zichtbaar te maken in de stad. Dit werd uitgevoerd door de Matapopore Trust. De natuurstenen patronen verwijzen naar het pōwhiri, de traditionele Māori-welkomsceremonie voor bezoekers. Het centrale idee is ‘Kia atawhai ki te iwi’ (zorg voor je mensen), een boodschap van Pita Te Hori uit 1861. De kunstwerken zijn ontworpen door meesterwevers Reihana Parata en Morehu Flutey-Henare, met technische ondersteuning van Wayne Youle. Sinds 2015 zijn de kunstwerken geleidelijk geplaatst als onderdeel van de wederopbouw van Christchurch.

Victoria Square was vroeger een Turanga Hokohoko (Market Place). Op het onderstaande informatiebord zie je foto’s van die tijd en hoe het er toen uitzag.

Dan zien we de Hamish Hay Bridge (Victoria Bridge). Deze brug is in 1864 ontworpen door Harles Fox (Londen) en  James Wylde (Christchurch) en gebouwd door Edward George Wright. De naam van de brug was toen Victoria Bridge, maar de brug werd in 1989 hernoemd naar Sir Hamish Hay, burgemeester van Christchurch. Een bronzen gedenkplaat is in het midden van de constructie aan de reling van de brug bevestigd ter ere van Hays diensten. De brug is het oudste erfgoedkenmerk op het plein, maar ook de oudste gietijzeren en stenen brug van Nieuw-Zeeland. Het overleefde de aardbeving van 2011 ongedeerd. Architectonische kenmerken zijn onder andere de brugboog en de neogotische ornamenten van de balustrade. De brug is geregistreerd als een erfgoedstructuur van categorie II bij de New Zealand Historic Places Trust.

De brug is in 1875 verbreed naar een ontwerp van Samuel A’Court. Vleugelpijlers en houten voetpaden met uitliggers zijn toen toegevoegd. De vleugelpijlers zijn gedocumenteerd op een herdenkingsplaquette, maar de beschrijving is technisch onjuist, omdat de pijlers geen dragende structurele elementen zijn. Stoomtrams begonnen hun reguliere dienst naar St Albans langs Whately en Papanui Roads op 5 juni 1880 en in augustus was de lijn verlengd tot het eindpunt bij het station van Papanui. Je ziet de trambanen nog bij de brug liggen. In 1885 (slechts 10 jaar na de laatste keer) is de brug opnieuw verbreed, ditmaal tot de uiteindelijke breedte van 20,1 meter. Dit werk is uitgevoerd door Walter Bory Scott.

Dan zien we een aantal houten bogen achter de brug staan. Deze houten bogen maken deel uit van de Victoria Ngāi Tahu Trails in en rond Victoria Square. Ze zijn ontworpen als een culturele toegangspoort tot het gebied en verwijzen naar de sterke band van Ngāi Tahu met de rivier de Ōtākaro (Avon River) en de geschiedenis van deze plek. Voor de komst van Europese kolonisten was dit gebied namelijk een belangrijk mahinga kai, een plek waar Ngāi Tūāhuriri voedsel verzamelde, handelde en samenkwam langs de rivier. De vorm van de bogen doet denken aan omgekeerde waka’s (traditionele kano’s), geweven structuren en de ribben van een traditionele Māori-constructie. Daardoor symboliseren ze zowel reizen als verbinding. De trails en kunstwerken in het gebied zijn ontwikkeld met hulp van Ngāi Tahu en de Matapopore Trust, zodat Māori-verhalen letterlijk in het nieuwe stadsbeeld van Christchurch verweven werden.

Op het Victoria Square zien we ook het standbeeld van Captain James Cook. Dit standbeeld herdenkt de 3 reizen van James Cook naar Nieuw-Zeeland. Het standbeeld is gebeeldhouwd door William Trethewey en is op 10 augustus 1932 onthuld door de gouverneur-generaal, Lord Bledisloe. Bookmaker en filantroop Matthew Barnett (1861-1935) heeft het standbeeld geschonken aan Christchurch.

Het standbeeld van Queen Victoria is in 1903 gebeeldhouwd door de Britse kunstenaar Francis John Williamson. Het standbeeld toont koningin Victoria in kroongewaden en met een scepter. Rondom de sokkel van het beeld staan 6 bronzen reliëfpanelen gewijd aan de vroege Europese kolonisten van Canterbury en de industrieën in de omgeving. Er zijn ook 6 plaquettes ter nagedachtenis aan de Nieuw-Zeelandse soldaten die vochten in de Tweede Boerenoorlog, en een plaquette met Victoria’s naam en data. 

Zakenman Henry Layton Bowker (1840-1921) (wiens kantoor uitkeek over Victoria Square), liet geld na voor een standbeeld of fontein op het plein. In 1924 besloot de gemeenteraad het muziektentje op Victoria Square te verwijderen en daar met Bowkers nalatenschap een sierfontein te plaatsen. De verlichte fontein is in 1928 ontworpen door stadsingenieur A.R. Galbraith. De bouw begon in 1930 en was klaar in 1931. Het hoofdbassin is van beton en heeft een diameter van 18 meter. In het midden staat een betonnen altaar met een kleinere bak waarin de centrale jets zijn geplaatst. De centrale straal spuit water tot 9 à 12 meter hoog. Zowel de centrale als de secundaire straalmotoren worden elektrisch verlicht. De General Electric Company of America bouwde de fontein samen met de gemeentelijke elektriciteitsafdeling. Indrukwekkend is vooral hoeveel water met enorme kracht omhoog wordt gespoten.

Dan zien we de prachtige Ferrier Fountain. Deze fontein staat bij Christchurch Town Hall aan de rivier de Avon/Ōtākaro en is vernoemd naar burgemeester John Ferrier. Het kunstwerk bestaat uit meerdere metalen bollen met fijne stralen die lijken op paardenbloemen of zaadhoofden van een paardenbloem in de wind. Het Britse bedrijf Ustigate Ltd ontwierp de fontein die in 1972 werd geschonken door Jack en Marjorie Ferrier ter gelegenheid van de opening van het Christchurch Town Hall. Door de aardbevingen van 2010-2011 raakte het gebied beschadigd en was de fontein lange tijd buiten gebruik, terwijl het stadhuis werd gerestaureerd. Bij de heropening van het Town Hall-complex werd ook de fontein opnieuw in ere hersteld.

Achter de fontein staat het Town Hall. Het gemeentehuis opende in 1972. Door schade door de aardbeving in Christchurch in 2011 was het gesloten tot 2019. Aanvankelijk adviseerde het raadspersoneel om alle auditoria behalve de hoofdzaal te slopen, maar uiteindelijk werd gekozen voor herbouw van het hele complex. Het gebouw is ontworpen door Sir Miles Warren en Maurice Mahoney van Warren and Mahoney Architects, met akoestische ondersteuning van professor Harold Marshall. Lyall Holmes van Holmes Consulting adviseerde over de constructie. De huidige naam is Christchurch Town Hall of the Performing Arts. Hier vinden activiteiten plaats, waaronder orkestconcerten en recitals, opera-, ballet- en theaterproducties, muzikale comedy, variété, folk-, rock- en jazzconcerten, en conventies en conferenties. Het is de thuisbasis van het Christchurch Symphony Orchestra, het Christchurch City Choir en diverse amateurtheatergroepen. In 2020 werd het gebouw geregistreerd als een monument van categorie I.

Vanaf het Victoria Square zien we het Band Rotunda (ook wel Gazebo genoemd). Dit koepeltje is 1 van de herkenbare erfgoedgebouwen van het Victoria Square en dateert uit het begin van de 20e-eeuw. De Rotunda is gebouwd als muziekpaviljoen voor brassbands en openbare optredens. In die tijd waren bandconcerten in stadsparken en op pleinen erg populair in Nieuw-Zeeland en het Britse rijk. De open vorm en koepel zorgden ervoor dat muziek goed over het plein kon dragen. Rondom het paviljoen vonden concerten, publieke bijeenkomsten en feestelijkheden plaats. Bij de aardbevingen van 2010-2011 liep het gebouw schade op, maar het is zorgvuldig gerestaureerd als onderdeel van de herontwikkeling van Victoria Square. Tegenwoordig is het vooral een historisch en fotogeniek herkenningspunt dat contrasteert met de moderne wederopbouw van de stad.